De vele petten van een ondernemer

OndernemerspetOndernemers spelen een aantal belangrijke rollen binnen het bedrijf. In de pioniersfase van de onderneming gebeurt dat haast vanzelf, maar in de (door)groeifase levert het problemen op. Ondernemers in het MKB hebben de pet van aandeelhouder, directeur, meewerkend voorman, manager en of financier. Het niet tijdig onderkennen van de diverse rollen, taken, rechten en plichten die daarbij horen kan de waarde van de onderneming schaden. Te veel hooi op je vork kan schaden. De illusie van alleskunner kan een onderneming te gronde richten. Laten we deze petten eens nader bekijken.

De directie pet.

In zijn rol als directeur ontwikkelt de ondernemer een strategische visie, hij zet de lijnen uit, bepaalt doelen. Zijn aanpak zal op rendement en succes gericht zijn. In de situatie van een directeur grootaandeelhouder zal hij zijn businessplannen zelf beoordelen en ten uitvoer brengen. Hij legt verantwoording af aan de aandeelhouder en dat is hij zelf. Zolang het bedrijf succesvol is, zal dit geen probleem geven. Echter bij tegenwind dreigt het gevaar van verkokering en tunnelvisie. Staat zijn blikveld nog voldoende open voor vernieuwing? Wat doet hij met kritiek? Maakt hij (tijdig) gebruik van deskundigen en adviseurs. Durft hij die in te schakelen? Daarin te investeren? Een goede adviseur kan als vangnet fungeren en helpen in crisissituaties.

De managers pet.Verlichting

De manager stuurt de businessunit. Hij maakt gebruik van stafafdelingen. Hij overlegt met de directie over toekomstplannen en investeringen. Een valkuil voor de manager is dat hij een eigen koninkrijkje bouwt en te veel het belang van de eigen status en belangrijkheid koestert. Een onderneer in de rol van manager zal af en toe boven het eigen koninkrijkje moeten uitstijgen en het geheel van belangen van het bedrijf in de gaten moeten houden. Ondernemers met een te onevenredige aandacht voor een beperkt deel van hun organisatie moeten waken voor verspilling van energie en talent in andere delen van hun organisatie.

MedewerkersDe medewerkers pet.

Medewerkers hebben een takenpakket dat er op is gericht om de doelstellingen van het bedrijf te realiseren. Medewerkers hebben behoefte aan duidelijkheid in hun taken en het effect van hun handelen. Uitgangspunten en doelen van het bedrijf moeten duidelijk zijn. Ondernemers die zich als medewerker opstellen en hun hart verpand hebben aan de nestgeur en heroïek van de werkvloer moeten ook in staat zijn zich te verheffen op strategisch niveau. Als zij niet tijdig en voldoende communiceren over de bedrijfsdoelen en de strategie, raakt het bedrijf stuurloos en op drift. Meewerken met de “mannen” is prima, maar baken die rol goed af met die van leidinggevende (manager) en ondernemer( strateeg).

De aandeelhouders en eigenaars pet.

Het eigenaarschap betekent dat de ondernemer de verstrekker is van risicodagend vermogen. Het eigen vermogen van de onderneming. Hoe groter de onderneming hoe groter de afstand wordt van eigenaren (aandeelhouders) tot beleid en strategie. (directie pet). Indien er sprake is van gescheiden rollen tussen eigenaren en directie kan er spanning ontstaan bij het bepalen van de strategie. Het uitzetten van de koers en de risico’s daarvan. Beide partijen zijn bij de besluitvorming betrokken. In de rol van directeur grootaandeelhouder zal de ondernemer deze afwegingen zelf maken en waar nodig ook adviseurs betrekken die hem daarin bijstaan en scherp houden.

De financiers pet.Financiers

Ondernemers zijn in aanvang (starters/pioniers) ook de eerste financiers. Zij hebben hun eerste investeringen vaak zelf voorgeschoten. Bij het uitrollen van hun plannen zullen ondernemers externe financiers nodig kunnen hebben. Dan zal de financieringsbehoefte groter zijn als de financieringsmogelijkheden die de ondernemer (privé vermogen) en onderneming (cashflow). Er is dan door banken of investeerders (in formals of familie en vrienden) in de behoefte te voorzien.Maar de ondernemer zal met zijn eigen vermogen primair verantwoordelijk blijven en dat als risicodrager ook zo voelen. Hij plukt de vruchten als het goed gaat en vangt de klappen op als het mis gaat.

 

De toezichthouder pet.

Soms maken ondernemers gebruik van een commissaris. Zij geven de directie advies en zullen namens de aandeelhouders de voortgang controleren. De kunst is hier een goed tegenspel te bieden en toegevoegde waarde te leveren in de ontwikkeling van de onderneming. Dat kan in de vorm van kennis en kunde, maar dikwijls ook door het openstellen van de eigen en noodzakelijke netwerken. Bij het ontbreken van een commissaris zal de ondernemer zich afvragen of hij voldoende tegenspel krijgt bij het ontwikkelen van plannen en (bij)sturen van zijn onderneming. Hij zal de nodige zelfreflectie hebben en een onafhankelijke adviseur in de arm nemen die hem met lef  durft tegen te spreken en hem durft te confronteren met de consequenties van zijn plannen en ideeën.

De valkuilen.

Wanneer de ondernemer de bovenstaande rollen en petten onvoldoende op waarde weet te schatten is hij een gevaar voor zijn eigen onderneming. De volgende signalen, voor hem en zijn omgeving, kunnen daarbij van belang zijn. De ondernemer die handelt en denkt vanuit;

  • Ik kan alles (beter).
  • Privé en zakelijk maakt geen verschil.
  • Ondernemer als vastgoedbelegger.
  • Gelijkschakelen van fiscale en commerciële doelen.
  • De bank als last zien.
  • Bedrijfsopvolging kan alleen binnen de familie.
  • Adviseurs zijn pottenkijkers.

Bij het samenstellen van dit overzicht en artikel heb ik met plezier het boekje van Annegien Blokpoel nagelezen over de waardecreatie van bedrijven. Een aanrader wat mij betreft.

De illusie van control

de illusiePas wie de illusie van controle opgeeft, krijgt daadwerkelijk controle. Getroffen door deze zin ben ik eens gaan nadenken over recente ervaringen en ontwikkelingen. Proberen wij niet alles met regels, wetten, protocollen, fine tune afspraken, of hoe het ook allemaal mag heetten, onder controle te houden? En dit terwijl we eigenlijk beseffen dat dit niet het optimale antwoord is op alle veranderingen en onzekerheden die we in de huidige maatschappelijke ontwikkelingen ervaren. Een overdenking.

Risicomanagement bij banken.

OlifantEen typisch voorbeeld vinden we bij de banken. Sinds de bankencrisis totaal de weg kwijt. Als traditionele klantorganisatie weten ze niet meer dat ze voor klanten staan opgesteld. Angsten om verliezen te lijden, angsten om regels te overtreden die hogere machten hebben opgelegd, angsten om “verkeerd” in de media te komen, angsten om oude, verworven rechten te verliezen. Kortom het maatschappelijk krachtenveld dwingt ze tot een betere klantbediening en verantwoorde bedrijfsvoering. Maar paradoxaal genoeg wordt het beantwoord met meer afstand tot de klant, een grotere bureaucratie en meer regels om alles beheersbaar te maken. Regels om vooral niets fout te doen. En dan citeer ik John Vollenbroek in zijn recente publicatie; van beginner tot uitblinker: “Mensen die geen fouten mogen maken, kunnen niet leren”. En als je bewijs van de stelling wilt dat banken door angsten gedreven worden, vraag dan een willekeurige MKB ondernemer maar naar zijn meest recente ervaringen met zijn of haar bank. Op een goede uitzondering na, zal deze bovenstaande dichte deuren ervaringen bevestigen.

Organisch denken boven mechanisch denken

Waardoor wordt die drang naar controle op veranderende omstandigheden nu gevoed? Natuurlijk wordt de zakenwereld steeds complexer en tegelijkertijd heeft de gemiddelde manager en ondernemer steeds meer middelen en informatie voorhanden om via computermodellen en zakelijke goeroes hun lot te bepalen. Maar is dat wijsheid?  Neen zegt bijvoorbeeld Spyros Makridakin in zijn boek Dans met Kans. Hierin vertelt hij dat onze emoties nog steeds geleid worden door angst, hebzucht en hoop. Mensen denken met alle managementwijsheden en computermodellen dat daar wetmatigheden in staan die automatisch naar het succes leiden. Fout. Blijf met twee benen op de grond en zie de realiteit onder ogen. Volg je eigen intelligente strategie en doe gewoon slim zaken.

Waarom nog plannen maken?

FocusMaar ik hoor het je al zeggen. Beste adviseur waarom dan al die businessplannen, die verkoopprognoses en die liquiditeitsprognoses. Is dat alleen omdat de bank die willen? Neen, dat is het niet alleen. Probeer de toekomst niet te voorspellen maar bereid je er wel goed op voor. Immers bij gelijkblijvende omstandigheden is alles wel aardig in te schatten. Waar het om gaat is het onbekende. Om risico’s toch enigszins de baas te blijven kun je aan de volgende regels denken.

Accepteer dat we in een onzekere wereld leven. Kijk realistisch naar wat je zou kunnen gebeuren. Breng je onzekerheid in kaart met een worse case scenario en kijk dan wat er kan gebeuren. En dan past de redelijke mens zich aan de wereld aan in plaats van dat hij probeert de wereld aan te passen. Pragmatisme dus.

Conclusie.

Door het gecompliceerder worden van de wereld neemt de onzekerheid toe. De illusie van controle groeit naarmate we onzekerder worden. Het is de kunst die paradox van controle te verlaten. Laat je niet leiden door de primaire instincten van angst, hebzucht en hoop, maar kijk rationeel naar kansen, risico’s en mogelijkheden. Zet alle voors en tegens van je plannen op een rij. Dit zet je denkproces in werking en dan neem je een besluit. Keep it simpel. Geneer je niet daar een adviseur bij te betrekken. Al was het maar om je gezond boeren verstand te blijven prikkelen. Succes.